NL | EN

Nieuwe globes: Kleine Werelden van het zonnestelsel


Nieuw schaalmodel op basis van planeetglobes Sky & Telescope
De firma Sky & Telescope, bekend van het Amerikaanse sterrenkundeblad van die naam, heeft een serie prachtige globes uitgebracht van de maan en de aardachtige planeten (of rotsplaneten). Van de maan en Mars zijn er zelfs twee: een die het object toont zoals het er echt uitziet (een grijze Maan en een rode Mars) en 'Topo' globes, die de hoogteverschillen weergeven met kleuren. Zie hun website.

In de loop der jaren heb ik ze bijna allemaal verzameld (alleen de Maan 'Topo' niet). Ze zijn mooi te gebruiken tijdens lezingen, hoewel onze auto de mogelijkheden beperkt: de globes zijn 12 inch (30,5 cm) in diameter en kunnen alleen veilig vervoerd worden in een doos die natuurlijk fors groter is. Daar komt bij dat ik zelf de nodige modellen kan gebruiken tijdens mijn presentaties.
Verder is er een probleem voor een nerd zoals ik: ze zijn allemáál 30,5 in diameter! Uiteraard is de maan veel kleiner dan de aarde.
Sterker: de aarde is de grootste van de kleine planeten.

Waarom dit schaalmodel?
In 2014 kwam de globe van de aarde uit. De aarde is prachtig om te vergelijken met de kleinere planeten en nog kleinere werelden. Ik was op dat moment bezig met de brochure Kleine werelden van het zonnestelsel, over de bezoeken van Dawn aan Vesta (2011-2012) en Ceres (maart 2015), dat van New Horizons aan Pluto en Charon (juli 2015), en dat van Rosetta aan de komeet 67P/Churyumov–Gerasimenko.

Met mijn schaalmodellen-manie was de stap naar een nieuwe reeks modellen niet zo groot. De bollen waren snel verzameld, maar ik wilde er een echt mooi model van maken, met fraaie 'voeten' onder de globes. Het duurde even voordat ik samen met Joep van de firma Mateloos in Amersoort een idee had hoe we dat konden maken. Hij heeft weer mooi werk afgeleverd. En nu is het klaar!

Selectie
Het was niet belangrijk om de bollen gedetailleerd te schilderen want het gaat alleen om het vergelijken van de afmetingen. Ik heb ze in een basiskleur gespoten die in de buurt komt van hun werkelijke kleuren.
Ik heb mij bij het nieuwe schaalmodel gericht op drie zaken:
  • de andere rotsplaneten en de maan, hoewel ik Venus heb weggelaten omdat zij op deze schaal slechts 1,5 cm kleiner is dan de aarde.
  • die kleine werelden: Pluto en Charon, Ceres, Vesta, maar ook de planetoïde Pallas en de dwergplaneet Eris. Pallas bevindt zich in dezelfde baan als Ceres maar was uiteindelijk geen doel van Dawn. Pallas is iets groter dan Vesta, maar Vesta heeft iets meer massa.
  • een leuk extraatje: de hoeveelheden water, lucht en gecomprimerde lucht op Aarde.
  • De zon doet niet mee, die is op deze schaal ruim 33 m in diameter. Ook de komeet 67P/Churyumov–Gerasimenko doet niet mee, die is slechts 0,1 mm 'groot'! Misschien dat de vier kleine manen van Pluto er nog wel een keer bij komen.
Informatie op schaal
Wat begon met enkele planeten en kleine werelden groeide (zoals altijd bij mij) geleidelijk uit, zoals bij de hoeveelheden water en lucht op Aarde (zie hierboven). Er is echter meer leuke en verhelderende informatie te geven:
  • de dikte van de aardse atmosfeer (op basis van 100 km in de werkelijkheid) is die van een 1 euro-munt
  • het gemiddelde niveau van het land bóven de zeespiegel is een kwart van de dikte van een velletje papier* (0,02 mm) hoger dan het oppervlak van de globe
  • de gemiddelde dikte van de continentkorst is 1,2 mm, onder de Himalaya is dat meer: zo dik als een cent
  • de gemiddelde oceaandiepte is vergelijkbaar met de diameter van een mensenhaar (0,1 mm)
  • de hoogste berg is zo hoog als een zandkorrel (0,21 mm), net zoals de diepste trop een zandkorrel diep is (0,26 mm)
  • de maan is op deze schaal 8 cm in diameter, en staat op 9,2 m van de aardglobe van Sky & Telescope
En op Mars (op deze schaal 16 cm in diameter):
  • Olympus Mons, de grootste vulkaan van het zonnestelsel, is 0,6 mm hoog: een korrel grof zand
  • het enorme inslagbekken Hellas Planitia, het laagste deel op Mars, is 0,2 mm 'diep': 2 velletjes papier*
  • de maantjes, Phobos (0,5 mm) en Deimos (0,3 mm) staan op resp.  14 en 56 cm van de rode planeet.
Op deze schaal zijn de afstanden van de planeten tot de zon:
  • Mercurius 1,38 km
  • Venus 2,59 km
  • Aarde 3,57 km
  • Mars 5,45 km
  • Jupiter zou op 18,6 km komen (340 cm groot), Neptunus op 107,5 km (118 cm).
*) uitgaande van 80 grams papier zoals je voor de printer gebruikt.