NL | EN

De boekenserie Genieten van de sterrenkunde


Serie sterrenkundeboeken
In de periode 2006-2009 kwam mijn boekenserie Genieten van de sterrenkunde tot stand. Het zijn drie boeken die een volledig overzicht geven van wat wij nu weten over het heelal, van begin tot eind. Het was al jaren een droom van me om twee boeken te schrijven: Genieten van de sterrenhemel en Genieten van het zonnestelsel. Ik was begin van deze eeuw al begonnen aan het eerste boek, en in 1989 had ik al een eenvoudige voorloper gemaakt van het tweede, maar toen was het laten drukken van fullcolour boeken nog onbetaalbaar voor ons. En de opzet met één steunkleur (dus in twee kleuren, zoals de meeste planisferen) beviel mij niet.
Overigens zou Genieten van de sterrenhemel ook gaan over sterren, de Melkweg en andere sterrenstelsels.

Eigen baas, eigen stijl
Als eigen baas kan ik gelukkig geheel mijn eigen stijl hanteren, dus de boeken bevatten zéér veel informatie en een paar honderd illustraties en nog meer foto's. Vooral de laatste twee delen bevatten veel schaalmodellen en vergelijkingen van grootten van de hemellichamen en hun afstanden tot de zon, in de tekeningen of in de tekst. Schaalmodellen zijn een manie van me.
Het nadeel van eigen baas zijn is dat je alles zelf moet betalen, elke pagina in elk boek dat je uitgeeft. Ik moest zuinig zijn met die ruimte, en het aantal pagina's waaruit elk boek zou bestaan.

Aan het werk
In 2005 ging het heel goed met het bedrijf en ik besloot aan het eerste deel, Genieten van de sterrenhemel (B01) te beginnen. Dat gebeurde in het voorjaar van 2006. In de loop van de jaren had ik al veel teksten en plaatjes gemaakt, maar de klus was om daarmee een compleet, geordend verhaal te maken. Een dergelijk proces kost altijd tijd. Dit boek kwam in november 2006 uit.

Een van de onverwachte ontwikkelingen had te maken met mijn chronische gebrek aan ruimte... Het boek zou 48 pagina's moeten worden, maar ik had voldoende tekst en illustraties voor het dubbele... Een fenomeen dat zich bij elk boek zou herhalen. Door de delen over sterren en sterrenstelsels e.d. eruit te halen kon het boek uiteindelijk worden beperkt tot 64 pagina's
De hoofdstukken over sterren, de Melkweg, sterrenstelsels, de Big Bang etc. werden dieper uitgewerkt in een nieuw, ongepland derde deel, Genieten van het heelal (B03), dat uitkwam in juli 2007. Het kwam dus uit vóór het tweede deel. Het had 48 pagina's moeten bevatten, maar het werden er ook 64.

Laatste loodjes
Begin 2008 startte ik met Genieten van het zonnestelsel, dat ook 64 pagina's zou beslaan. Het zonnestelsel is van oudsher mijn grote liefde - sterrenkundig gezien dan. Dat is dus een mooie valkuil. Elk boek begon met het maken van de meeste illustraties. Voor dit boek was dat o.a. het overzicht van het zonnestelsel, dat alleen al drie weken werk kostte (van elk object moest ik uitzoeken wáár een planeet, dwergplaneet of nog kleiner object stond op 1 januari 2000, en het dan intekenen in een ruimtelijke voorstelling; overigens had ik zoiets gedaan voor Genieten van het heelal, met het Overzicht van het heelal).
Vervolgens ging ik met de tekst aan de gang. Mijn werkwijze is dat ik eerst alle informatie verzamel die ik interessant vind voor het boek. Daarmee maak ik een prototekst in Word. Daarna moet ik dan wat schrappen, herschrijven, kernachtiger maken, en vaak wat aan de volgorde veranderen om het (nog) duidelijker te maken. Ik had echter voldoende voor drie boeken! Het schrappen en herschrijven werd dus een zware klus.

Martelgang
Ik moet eerst even vertellen dat ik tot nu toe (mei 2015) de layout van mijn boeken en ander werk heb gemaakt in Illustrator, waar ik ook de planisferen mee ontwerp. Zoals de naam aangeeft is dat software om illustraties mee te maken; voor de opmaak van pagina's is het niet erg geschikt, want je kunt slechts één pagina per keer maken. Voor een boek van 64 pagina's en een omslag maakte ik dus 66 losse bestanden (de twee zijden van het omslag in A3). Met een echt opmaakprogramma als InDesign, dat ik nog steeds niet ken, kun je teksten laten doorlopen naar de volgende pagina of pagina's, geheel automatisch. En ook allerlei andere zaken gaan automatisch.
De uiteindelijke tekst ontstaat bij mij altijd tijdens het opmaken, want dan weet ik de ruimte, kan ik bepalen of er ruimte is voor teksten in het kader (wat de hoofdtekst ontlast), ben ik meer bezig met illustraties en foto's die ook een beschrijving vergen enz. En dat was in dit geval, met zoveel schrapwerk voor de boeg, niet zo verstandig. Goed, de modulaire opzet van de hoofdstukken betekende dat ik al wist hoeveel pagina's (ik had het aantal al verhoogd tot 96) ik had per planeet, maan of ander object. Maar dan nog was het een heidens karwei om een tekst te maken waarin ik zoveel mogelijk kwijt kon. Veel informatie kon ik 'redden' door effectiever te schrijven, maar er moest toch ook veel uit verdwijnen, bijvoorbeeld over veel kleine maantjes. Toch ben ik nog altijd zeer tevreden over het eindresultaat dat een mooi overzicht is over wat wij nu weten over het zonnestelsel - en dat nog steeds niet op belangrijke punten verouderd is!


De serie maakte het mogelijk om ook een zeer brede sterrenkundecursus te maken, voor docenten van het basis- en voortgezet onderwijs en PABO's, maar ook voor 'gewoon' publiek. De boeken zijn vanaf het begin ook bedoeld als cursusmateriaal en alle illustraties waren het begin van de fraaie PowerPoint presentaties.